«Θησαυρός» 1.700 ετών: Σπάνιο απόσπασμα της «Οδύσσειας» βρέθηκε στην Ολλανδία

Ένα μικροσκοπικό κομμάτι περγαμηνής, ηλικίας περίπου 1.700 ετών, έκρυβε ένα απρόσμενο μυστικό στην πανεπιστημιακή βιβλιοθήκη της Ουτρέχτης στην Ολλανδία: στίχους από την ομηρική «Οδύσσεια».

Το εύρημα έγινε από τον δρ. Mark de Kreij του Πανεπιστημίου Radboud, ο οποίος μελετούσε αρχαία χειρόγραφα της συλλογής ειδικών συλλογών του Πανεπιστημίου της Ουτρέχτης.

Το θραύσμα είχε θεωρηθεί αρχικά ένα μάλλον ασήμαντο αιγυπτιακό κείμενο του 7ου αιώνα. Όταν όμως ο ερευνητής αποκρυπτογράφησε τα μικροσκοπικά ελληνικά γράμματα, αναγνώρισε στίχους του Ομήρου.

Ένα κομμάτι μόλις λίγων εκατοστών

Το εύρημα είναι ένα μικρό, αποχρωματισμένο κομμάτι περγαμηνής, με εμφανή σημάδια υγρασίας, γραμμένο και στις δύο πλευρές.

Χρονολογείται στον 3ο ή 4ο αιώνα μ.Χ. και αποτελεί τμήμα κώδικα, δηλαδή ενός πρώιμου βιβλίου. Αντίστοιχα θραύσματα της «Οδύσσειας» είναι εξαιρετικά σπάνια, καθώς είναι γνωστά περίπου 30 παρόμοια δείγματα σε ολόκληρο τον κόσμο.

Το ιδιαίτερο στοιχείο είναι ότι το συγκεκριμένο χειρόγραφο φαίνεται πως δεν προοριζόταν απλώς για αποθήκευση ή ακαδημαϊκή χρήση.

Μια αρχαία Οδύσσεια «τσέπης»

Οι ερευνητές εκτιμούν ότι το θραύσμα προερχόταν από μια μικρή, φορητή έκδοση ολόκληρης της «Οδύσσειας», περίπου στο μέγεθος ενός σύγχρονου Kindle.

Πιθανότατα ανήκε σε κάποιον κάτοικο της όασης Φαγιούμ στην Αίγυπτο, γύρω στο 300 μ.Χ. Το εύρημα αποτελεί έτσι ένα σπάνιο ίχνος της διάδοσης της ομηρικής ποίησης στην ύστερη αρχαιότητα.

Το χειρόγραφο εντοπίστηκε σε συλλογή που είχε αποκτήσει το Πανεπιστήμιο της Ουτρέχτης στα μέσα του 20ού αιώνα. Η συλλογή προερχόταν από τους κληρονόμους του Γερμανού μελετητή Carl Schmidt και βρισκόταν στη βιβλιοθήκη επί περίπου 70 χρόνια, χωρίς το συγκεκριμένο θραύσμα να έχει αναγνωριστεί ως τμήμα της «Οδύσσειας».

Η σκηνή με τα ιερά βόδια

Οι στίχοι προέρχονται από τη 12η ραψωδία, ένα από τα πιο δραματικά σημεία του έπους. Ο Οδυσσέας αφηγείται στους Φαίακες τις περιπέτειές του και φτάνει στη στιγμή που οι σύντροφοί του, παρά την απαγόρευσή του, τρώνε τα ιερά βόδια του θεού Ήλιου.

Η πράξη αυτή θα έχει καταστροφικές συνέπειες. Ο Ήλιος ζητά από τον Δία να τιμωρήσει τους υπαίτιους και η ιστορία οδηγείται προς την καταστροφή του πλοίου και τον θάνατο των συντρόφων του Οδυσσέα.

Γιατί διασώθηκε αυτό το συγκεκριμένο κομμάτι

Υπάρχει, σύμφωνα με τον De Kreij, και μια ενδιαφέρουσα εξήγηση για το γεγονός ότι διασώθηκε ακριβώς αυτό το τμήμα. Η 12η ραψωδία βρίσκεται περίπου στο μέσο της 24τομης «Οδύσσειας». Καθώς τα βιβλία φθείρονται συνήθως περισσότερο στις εξωτερικές σελίδες, τα φύλλα που βρίσκονται κοντά στο κέντρο ενός κώδικα έχουν περισσότερες πιθανότητες να επιβιώσουν.

Έτσι, το μικρό κομμάτι περγαμηνής που έμεινε κρυμμένο για αιώνες στην Ουτρέχτη μπορεί να αποτελεί ένα από τα ελάχιστα σωζόμενα ίχνη μιας αρχαίας φορητής έκδοσης του ομηρικού έπους.

Ο ίδιος ο ερευνητής έχει περιγράψει τον εαυτό του ως «κυνηγό θησαυρών», υπογραμμίζοντας πόσο ξεχωριστή ήταν η στιγμή που ένα φαινομενικά ασήμαντο και φθαρμένο θραύσμα αποκάλυψε ότι έκρυβε στίχους του Ομήρου.

Πηγή: Πανεπιστήμιο Ουτρέχτης